Cá là một nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng nhưng lại gây tranh cãi có nên ăn hay không khi bị ho. Vậy thực hư thế nào? Góc nhìn từ cả Y học cổ truyền và Y học hiện đại sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn, từ đó đưa ra lựa chọn ăn uống hợp lý khi đang bị ho.
1. Góc nhìn từ Y học Cổ truyền
Theo Đông y, ho không phải là một bệnh mà là một triệu chứng, chủ yếu liên quan đến sự mất cân bằng ở hai tạng Phế (Phổi) và Tỳ (Hệ tiêu hóa). Nguyên nhân gây ho thường được quy về hai thể chính:
- Phong Hàn (Cảm lạnh): Biểu hiện bằng ho có đờm trắng loãng, dễ khạc, kèm theo sợ lạnh, nhức đầu, ngạt mũi. Đây là tình trạng “hàn tà” xâm nhập vào cơ thể.
- Phong Nhiệt (Cảm nóng): Biểu hiện bằng ho khan hoặc đờm vàng đặc, khó khạc, cổ họng đau rát, sốt, khát nước. Đây là tình trạng “nhiệt tà” xâm nhập.
Vậy, cá có “tính” gì? Đa số các loại cá, đặc biệt là cá biển (như cá thu, cá ngừ, cá hồi, cá nục) và các loại hải sản có vỏ (tôm, cua, mực) đều được xếp vào nhóm thực phẩm có tính hàn (lạnh) và có vị tanh.
- Tính Hàn: Khi cơ thể đang nhiễm phong hàn, việc ăn vào thêm thực phẩm có tính hàn như cá sẽ làm tăng thêm hàn tà trong người, khiến phổi bị tổn thương nặng hơn, đờm sinh ra nhiều hơn và cơn ho càng thêm dai dẳng. Ngay cả với người bị phong nhiệt, việc ăn đồ tanh cũng có thể làm cơ thể sinh thấp nhiệt (nhiệt ẩm), khiến đờm đặc quánh, khó long ra ngoài.
- Tính Tanh: Vị tanh được cho là có khả năng kích thích niêm mạc họng đang bị viêm, sưng đỏ, tạo ra phản ứng co thắt khí quản, dẫn đến những cơn ho khan hoặc ho kích ứng liên tục. Đây cũng là yếu tố dễ gây “động khí” (làm rối loạn khí trong người).
Vì những lý do này, các thầy thuốc Đông y thường khuyên người bị ho, đặc biệt trong giai đoạn cấp tính, nên kiêng tuyệt đối hoặc hạn chế tối đa các loại cá biển và hải sản có tính tanh, lạnh. Thay vào đó, họ khuyến khích chế độ ăn nhẹ, ấm nóng và dễ tiêu.
2. Góc nhìn từ Y học hiện đại
Y học hiện đại nhìn nhận việc ăn cá khi ho dựa trên cơ sở khoa học về thành phần dinh dưỡng và phản ứng cơ thể. Cá là nguồn cung cấp protein dễ tiêu, kèm theo kẽm, omega-3 và nhiều vitamin thiết yếu, giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ cơ thể chống lại bệnh tật. Tuy nhiên, protein trong một số loại cá và hải sản cũng có thể là dị nguyên, kích hoạt phản ứng ho, khò khè ở những người có cơ địa nhạy cảm; do đó, những ai từng bị dị ứng hải sản cần tuyệt đối tránh khi đang ho.
Ngoài ra, cách chế biến cũng ảnh hưởng đến tác động của cá đối với cổ họng: các món cá chiên, rán nhiều dầu mỡ có thể gây kích thích, khó tiêu và không tốt cho người đang bệnh. Như vậy, việc ăn cá khi ho cần cân nhắc cả loại cá, cơ địa và phương pháp chế biến để vừa đảm bảo dinh dưỡng vừa tránh làm trầm trọng triệu chứng.
3. Vậy, người bị ho nên ăn cá như thế nào cho đúng?
Dựa trên cả hai góc nhìn, bạn có thể đưa ra quyết định phù hợp:
NÊN ĂN KHI:
Bạn không có tiền sử dị ứng với bất kỳ loại cá nào.
Chọn loại cá nước ngọt (như cá chép, cá diếc, cá trắm…): Chúng thường ít tính tanh và ít nguy cơ dị ứng hơn cá biển.
Chế biến đúng cách: Nên nấu thành các món dễ ăn, ấm nóng như:
- Cháo cá: Món ăn ấm, dễ tiêu, rất tốt cho người bệnh.
- Cá hấp: Giữ được dinh dưỡng và ít dầu mỡ.
- Súp cá, canh cá nấu chín kỹ.
KHÔNG NÊN/NÊN KIÊNG KHI:
- Bạn đang trong giai đoạn ho nặng, ho khan, ho do dị ứng, viêm họng cấp.
- Ăn các loại cá biển có vảy to, thịt đỏ (cá thu, cá ngừ, cá hồi…) vì nguy cơ dị ứng cao.
- Ăn các món cá sống (gỏi cá), cá muối, cá khô, hoặc cá chiên rán nhiều dầu mỡ.
- Bạn có cơ địa dị ứng rõ rệt với hải sản.
Kết luận
Việc “bị ho có nên ăn cá không” phụ thuộc phần lớn vào cơ địa và tình trạng bệnh cụ thể của bạn.
- Trong hầu hết các trường hợp, nếu thèm ăn, bạn vẫn có thể ăn một ít cá nước ngọt được chế biến dưới dạng hấp, nấu cháo hoặc nấu canh.
- Tốt nhất, trong 1-2 ngày đầu khi ho nhiều, bạn nên tạm kiêng các loại cá và hải sản để theo dõi phản ứng của cơ thể. Sau khi cơn ho thuyên giảm, có thể bổ sung trở lại từ từ.
- Luôn lắng nghe cơ thể: Nếu thấy ăn cá vào mà ho nặng hơn hoặc có dấu hiệu dị ứng, cần dừng ngay.