Đờm là một loại chất nhầy do cơ thể tiết ra để bảo vệ đường hô hấp khỏi bụi bẩn, vi khuẩn và tác nhân gây hại. Tuy nhiên, khi đờm tích tụ quá nhiều trong cổ họng, nó có thể gây cảm giác vướng víu, khó chịu, khàn tiếng hoặc ho kéo dài. Việc loại bỏ đờm đúng cách không chỉ giúp dễ thở hơn mà còn ngăn ngừa các bệnh lý hô hấp nghiêm trọng. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn bạn những phương pháp hiệu quả để tống đờm ra khỏi cổ ngay tại nhà, kết hợp giữa mẹo dân gian, chế độ ăn uống và biện pháp phòng ngừa.
Mục lục
1. Phương pháp tự nhiên, không dùng thuốc
1. Uống nhiều nước ấm
Khi bạn uống đủ nước, đặc biệt là nước ấm, lớp chất nhầy trong cổ họng sẽ được làm mềm và dễ dàng bị tống ra ngoài khi ho hoặc khạc.
Nên duy trì uống nước ấm đều đặn trong ngày, khoảng 1,5 – 2 lít nước. Buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ là hai thời điểm nên bổ sung nước ấm để làm dịu niêm mạc họng.
2. Xông hơi bằng tinh dầu hoặc nước nóng
Hít hơi nước nóng giúp làm ẩm niêm mạc họng và làm tan đờm nhanh chóng. Bạn có thể thực hiện bằng cách đun sôi nước, thêm vài giọt tinh dầu khuynh diệp, bạc hà hoặc gừng. Sau đó, cúi mặt gần tô nước, trùm khăn lên đầu để hít hơi nóng trong khoảng 10 phút.
Phương pháp này không chỉ giúp đờm mềm ra mà còn giúp thông mũi, giảm nghẹt và hỗ trợ đường thở hoạt động tốt hơn.
3. Súc miệng bằng nước muối ấm
Nước muối ấm có khả năng kháng khuẩn, sát trùng và giảm viêm hiệu quả. Súc miệng 2–3 lần mỗi ngày giúp làm sạch vùng họng, giảm cảm giác vướng đờm và ngăn vi khuẩn phát triển.
Bạn có thể pha nước muối tại nhà theo tỉ lệ 1 muỗng cà phê muối trong 250ml nước ấm, hoặc sử dụng dung dịch nước muối sinh lý có bán sẵn.
2. Bài thuốc dân gian trị đờm
1. Gừng, mật ong và chanh
Gừng có tính ấm, giúp làm thông khí quản và tan đờm, trong khi mật ong và chanh có tác dụng kháng khuẩn, làm dịu cổ họng.
Cách làm rất đơn giản: cắt vài lát gừng, vắt nửa quả chanh và thêm 1 thìa mật ong, pha cùng nước ấm rồi uống từ từ. Uống 2–3 lần mỗi ngày sẽ thấy họng thông thoáng và đờm giảm rõ rệt.
2. Lá húng chanh hấp đường phèn
Húng chanh chứa nhiều tinh dầu và hoạt chất kháng khuẩn mạnh. Khi hấp với đường phèn, bài thuốc này giúp long đờm, giảm ho và kháng viêm nhẹ.
Rửa sạch lá húng chanh (khoảng 10 lá), cho vào chén cùng vài viên đường phèn nhỏ, hấp cách thủy 10 phút. Uống nước và ăn phần lá khi còn ấm.
3. Nước tỏi ngâm mật ong
Tỏi là một kháng sinh tự nhiên có khả năng tiêu diệt vi khuẩn gây viêm họng, trong khi mật ong làm dịu niêm mạc.
Giã nát 3–4 tép tỏi, ngâm với 5 thìa mật ong trong lọ thủy tinh, để qua đêm rồi dùng mỗi sáng 1 thìa nhỏ. Cách này vừa giúp tống đờm, vừa tăng sức đề kháng.
4. Tắc chưng đường phèn
Quất (tắc) chứa nhiều vitamin C và tinh dầu giúp làm dịu cổ họng, giảm viêm và long đờm hiệu quả.
Bạn chỉ cần rửa sạch 3–4 quả tắc, cắt đôi, bỏ hạt, thêm 2 thìa đường phèn rồi chưng cách thủy 15 phút. Uống nước và ăn luôn phần tắc. Bài thuốc này rất phù hợp với người lớn và trẻ nhỏ.
3. Bài tập hỗ trợ long đờm
1. Kỹ thuật ho có kiểm soát
Ho mạnh hoặc khạc đờm quá sức có thể gây tổn thương cổ họng. Thay vào đó, bạn nên học cách ho có kiểm soát:
Ngồi thẳng, hít sâu bằng mũi rồi ho nhẹ 2–3 tiếng ngắn liên tục để đẩy đờm ra ngoài. Có thể kết hợp uống nước ấm trước khi thực hiện để làm mềm đờm.
2. Bài tập thở sâu giúp thông phổi
Hít sâu bằng mũi, giữ hơi trong 3 giây rồi thở ra chậm rãi bằng miệng. Thực hiện 10 lần mỗi buổi sáng giúp tăng lưu thông không khí trong phổi và hỗ trợ tống đờm tự nhiên.
Bài tập này đặc biệt có lợi cho người bị bệnh hô hấp mạn tính hoặc người cao tuổi.
3. Massage vùng ngực và cổ
Dùng các đầu ngón tay xoa nhẹ vùng ngực, cổ và lưng theo chuyển động tròn để kích thích lưu thông máu và làm tan đờm. Thực hiện đều đặn mỗi ngày khoảng 5–10 phút.
4. Các loại thuốc long đờm phổ biến
Khi các phương pháp tự nhiên không đủ hiệu quả hoặc tình trạng đờm đặc kéo dài, thuốc long đờm trở thành lựa chọn hỗ trợ hữu ích. Việc lựa chọn đúng loại thuốc, tuân thủ liều lượng và hiểu rõ cơ chế tác dụng là yếu tố quan trọng để giảm đờm hiệu quả và an toàn.
1. Thuốc long đờm không kê đơn
Thuốc long đờm không kê đơn thường được bày bán phổ biến dưới dạng siro, viên nang hoặc viên ngậm. Những loại thuốc này có tác dụng làm loãng chất nhầy trong cổ họng và phổi, từ đó giúp đờm dễ bị tống ra ngoài khi ho. Một số loại phổ biến bao gồm:
- Siro ho long đờm: Ambroxol, Acetylcysteine, Carbocisteine, Guaifenesin là những hoạt chất phổ biến giúp giảm độ đặc của đờm, làm dịu cổ họng và hỗ trợ thông thoáng đường thở. Các loại siro này thường được sử dụng 2–3 lần/ngày tùy liều lượng khuyến nghị.
- Viên ngậm thảo dược: Chứa các thành phần tự nhiên như bạc hà, cam thảo, húng chanh giúp giảm ho, làm dịu niêm mạc họng và hỗ trợ tống đờm tạm thời. Đây là lựa chọn an toàn cho trẻ em và người có cơ địa nhạy cảm, nhưng chỉ nên dùng theo hướng dẫn, không lạm dụng kéo dài.
Lưu ý: Mặc dù các thuốc không kê đơn có thể dễ dàng mua, bạn vẫn cần tuân thủ đúng liều lượng và theo dõi các phản ứng phụ như buồn nôn, dị ứng hoặc đau dạ dày. Nếu tình trạng đờm kéo dài hoặc chuyển màu, cần ngưng sử dụng và tham khảo ý kiến bác sĩ.
2. Thuốc kê đơn trong trường hợp bệnh lý nặng
Trong những trường hợp đờm kèm theo triệu chứng nghiêm trọng như sốt cao, khó thở, đau ngực hoặc đờm kéo dài nhiều tuần, việc tự điều trị bằng thuốc không kê đơn có thể không đủ. Bác sĩ sẽ cân nhắc kê các loại thuốc sau:
- Thuốc kháng sinh: Chỉ được chỉ định nếu có nhiễm khuẩn đường hô hấp. Sử dụng sai loại hoặc liều lượng có thể gây kháng thuốc và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ vi sinh đường ruột.
- Thuốc giãn phế quản và giảm viêm: Giúp làm thông đường thở, giảm viêm niêm mạc và cải thiện khả năng long đờm. Các thuốc này cần theo dõi y tế để tránh tác dụng phụ như tim đập nhanh, run tay hoặc hạ huyết áp.
Người bệnh tuyệt đối không tự ý kết hợp nhiều loại siro, kháng sinh hoặc thuốc giãn phế quản vì có thể gây tương tác thuốc, phản tác dụng hoặc nguy cơ biến chứng. Việc điều trị bằng thuốc kê đơn nên được bác sĩ hướng dẫn chi tiết về liều lượng, thời gian sử dụng và cách theo dõi triệu chứng.
5. Thực phẩm giúp giảm đờm và làm sạch cổ họng
1. Thực phẩm nên ăn
Một chế độ ăn lành mạnh góp phần quan trọng trong việc làm giảm đờm và tăng cường miễn dịch.
Nên bổ sung thường xuyên các thực phẩm sau:
- Gừng, tỏi, nghệ, mật ong, chanh giúp kháng khuẩn và long đờm.
- Rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C giúp tăng sức đề kháng.
- Uống nước ấm, trà thảo mộc hoặc nước chanh mật ong để giữ ẩm họng.
2. Thực phẩm nên tránh
Một số loại thực phẩm có thể làm tăng tiết đờm hoặc khiến tình trạng tắc nghẽn trở nên nặng hơn:
- Đồ chiên rán, cay nóng gây kích ứng niêm mạc họng.
- Sữa và các sản phẩm từ sữa làm đặc đờm.
- Đồ uống có cồn, nước ngọt có gas khiến cơ thể mất nước và khô họng.
6. Phòng ngừa đờm tái phát hiệu quả
1. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ và ngực
Thời tiết lạnh là yếu tố dễ khiến niêm mạc họng bị kích ứng. Nên đeo khăn khi ra ngoài trời lạnh, tránh gió mạnh và thay quần áo ngay sau khi bị ướt.
2. Uống đủ nước mỗi ngày
Cung cấp đủ nước giúp giữ ẩm cho cổ họng và làm loãng chất nhầy. Người trưởng thành nên uống khoảng 2 lít nước mỗi ngày, chủ yếu là nước ấm.
3. Duy trì không khí ẩm trong phòng
Không khí khô khiến cổ họng dễ bị khô rát và tăng tiết đờm. Bạn có thể sử dụng máy tạo ẩm hoặc đặt một chậu nước nhỏ trong phòng để giữ độ ẩm ổn định.
4. Vệ sinh răng miệng và mũi họng thường xuyên
Đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày, súc miệng bằng nước muối để loại bỏ vi khuẩn trong khoang miệng. Nếu có điều kiện, nên rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý.
5. Bỏ thuốc lá và tránh hít khói bụi
Khói thuốc và khói bụi là nguyên nhân hàng đầu gây kích ứng đường hô hấp, làm đờm đặc và khó long. Giữ môi trường sống trong lành là biện pháp phòng bệnh tốt nhất.
Kết luận
Tống đờm ra khỏi cổ họng là quá trình cần sự kiên trì và đúng cách. Kết hợp giữa các phương pháp tự nhiên, bài thuốc dân gian, chế độ ăn uống hợp lý và giữ vệ sinh hô hấp sẽ giúp bạn giảm nhanh cảm giác khó chịu, đồng thời phòng ngừa bệnh tái phát. Trong trường hợp đờm kéo dài, có màu bất thường hoặc kèm triệu chứng nặng, hãy đến bác sĩ để được kiểm tra và điều trị phù hợp.