Đau họng kèm theo đờm là triệu chứng thường gặp trong các bệnh lý đường hô hấp như viêm họng, viêm amidan, viêm phế quản hoặc cảm lạnh. Sự tích tụ đờm khiến cổ họng vướng víu, khó thở và làm người bệnh đặt câu hỏi liệu có nên khạc đờm hay không. Từ góc độ y khoa, đờm là cơ chế bảo vệ nhưng nếu không được xử lý đúng cách có thể trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Vì vậy, hiểu rõ khi nào nên khạc đờm, khi nào cần hạn chế và cách xử lý an toàn là yếu tố quan trọng giúp người bệnh hồi phục nhanh, hạn chế biến chứng.
Mục lục
1. Đau họng có nên khạc đờm không?
Theo các chuyên gia hô hấp, đau họng vẫn có thể khạc đờm nhưng cần thực hiện đúng cách, không nên nuốt hoặc giữ đờm lâu trong cổ họng. Đồng thời, tránh khạc mạnh trong những trường hợp niêm mạc họng yếu, đang tổn thương hoặc thể trạng sức khỏe không ổn định. Việc xử lý đờm đúng cách sẽ giúp giảm đau, ngăn biến chứng và hỗ trợ quá trình hồi phục nhanh hơn.
Đờm thực chất là chất nhầy do cơ thể tạo ra nhằm bảo vệ đường thở. Khi bị viêm họng, viêm phế quản hoặc nhiễm trùng hô hấp, lượng đờm tăng lên để “giữ lại” vi khuẩn, virus hoặc bụi bẩn. Tuy nhiên nếu để đờm ứ đọng lâu trong cổ, nó có thể trở thành môi trường cho vi khuẩn phát triển, khiến họng đau hơn và bệnh kéo dài.
Khạc đờm đúng cách sẽ giúp làm sạch cổ họng và thông thoáng đường thở, từ đó giảm ho, giảm đau rát. Ngược lại, nếu khạc quá mạnh, khạc liên tục hoặc khạc không đúng tư thế, niêm mạc họng sẽ dễ bị trầy xước, phù nề, thậm chí gây chảy máu nhẹ. Vì vậy, khạc đờm là cần thiết nhưng phải thực hiện nhẹ nhàng, đúng kỹ thuật, nên ưu tiên làm loãng đờm trước bằng nước ấm, xông hơi hoặc súc miệng nước muối.
2. Rủi ro khi cố tình nuốt hoặc giữ đờm trong cổ họng
Nhiều người, đặc biệt là trẻ em hoặc người ở nơi công cộng, có thói quen nuốt đờm thay vì khạc ra vì ngại hoặc không tiện. Tuy nhiên, nếu liên tục nuốt hoặc giữ đờm, cơ thể có thể gặp những rủi ro sau:
1. Tăng nguy cơ viêm nhiễm kéo dài
Đờm là nơi tích tụ vi khuẩn, virus, tế bào chết và bụi bẩn. Việc giữ đờm trong cổ khiến vi khuẩn tiếp tục phát triển, làm viêm họng kéo dài, có thể lan xuống thanh quản, khí quản hoặc phế quản.
2. Gây cảm giác buồn nôn, đầy bụng
Khi nuốt đờm, chất nhầy đi xuống dạ dày. Điều này không quá nguy hiểm ở người khỏe mạnh, nhưng nếu đờm chứa vi khuẩn hoặc dịch mủ, dạ dày sẽ khó xử lý, dễ gây cảm giác khó chịu, đầy hơi, buồn nôn.
3. Ứ đọng đờm làm tắc đường thở
Đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh lý hô hấp, việc đờm không được khạc ra mà tích tụ lâu ngày có thể làm hẹp đường thở, gây khó thở, thở khò khè, đặc biệt khi ngủ.
4. Tăng nguy cơ viêm xoang, viêm tai giữa
Khi đờm không được tống ra, dịch nhầy có thể trào ngược lên mũi hoặc vùng tai – mũi – họng, gây tắc lỗ vòi nhĩ, tạo điều kiện phát triển viêm xoang hoặc viêm tai giữa.
Tóm lại, nuốt đờm không gây hại ngay lập tức nhưng lâu dài có thể kéo theo nhiều biến chứng, đặc biệt khi đờm đặc, màu vàng, xanh hoặc có mùi hôi.
3. Những trường hợp không nên khạc đờm mạnh
Không phải lúc nào việc khạc đờm cũng an toàn. Có một số trường hợp cần hạn chế khạc mạnh để tránh làm tình trạng nặng hơn:
1. Viêm họng cấp, niêm mạc bị tổn thương
Khi niêm mạc họng đang sưng đỏ, phù nề, việc khạc mạnh sẽ tạo áp lực lớn lên thành họng, dễ gây trầy xước, chảy máu hoặc làm tăng cảm giác đau rát.
2. Người bị trào ngược dạ dày – thực quản
Khạc mạnh có thể kích thích dạ dày co thắt, làm axit trào ngược lên họng nhiều hơn. Điều này khiến họng bị kích ứng, đau rát kéo dài và khó hồi phục.
3. Người mới phẫu thuật vùng miệng – mũi – họng hoặc sau thủ thuật nội soi
Trong thời gian này, các mô mềm cần thời gian phục hồi. Khạc đờm mạnh dễ làm rách vết thương, chảy máu hoặc sưng đau nhiều hơn.
4. Trẻ nhỏ, người già hoặc người có sức khỏe yếu
Khạc mạnh không đúng cách có thể khiến trẻ bị nôn ói, khó thở hoặc sặc. Người cao tuổi có nguy cơ tụt huyết áp, chóng mặt hoặc ngất nếu cố khạc quá sức.
5. Khi đờm quá đặc, dính
Nếu đờm đặc, khạc mạnh chỉ làm tăng áp lực lên cổ họng mà không hiệu quả. Lúc này nên làm loãng đờm trước bằng cách uống nước ấm, xông hơi hoặc dùng thuốc long đờm theo chỉ dẫn.
4. Nếu không khạc đờm thì phải làm gì?
Khạc đờm giúp làm sạch đường thở, nhưng trong nhiều tình huống không tiện hoặc không nên khạc mạnh. Khi đó, người bệnh có thể lựa chọn những cách an toàn và vệ sinh hơn để xử lý đờm.
4.1. Nuốt đờm có hại không?
Nuốt đờm không gây nguy hiểm ngay, vì dạ dày có khả năng tiêu hủy phần lớn vi khuẩn. Tuy nhiên, nếu đờm đặc, có màu vàng đậm, xanh, nâu hoặc kèm mùi khó chịu, việc nuốt liên tục có thể tạo áp lực lên hệ tiêu hóa và khiến đờm tái tích tụ trong cổ họng. Với người có viêm dạ dày hoặc trào ngược axit, nuốt đờm thường xuyên có thể làm tăng cảm giác buồn nôn và khó chịu.
Tóm lại, nuốt đờm không bị coi là nguy hiểm nhưng không phải là giải pháp tốt nhất nếu cơ thể có thể tống đờm ra ngoài một cách vệ sinh.
4.2. Khi nào nên dùng khăn giấy, khi nào nên súc miệng
- Dùng khăn giấy: phù hợp khi đờm đã được khạc ra nhưng không tiện đi đến nơi vệ sinh. Cần dùng khăn giấy sạch, vứt bỏ ngay sau khi sử dụng để tránh lây nhiễm.
- Súc miệng hoặc nhổ vào bồn rửa: nên thực hiện khi ở nơi có điều kiện vệ sinh tốt hơn. Súc miệng bằng nước muối sinh lý giúp sát khuẩn, làm sạch dịch nhầy còn sót lại, giảm mùi hôi và hạn chế vi khuẩn phát triển.
4.3. Giải pháp thay thế: Tiêu đờm tự nhiên và y tế
- Biện pháp tự nhiên: uống nước ấm thường xuyên, xông hơi, hít nước muối giúp dịch nhầy loãng và dễ di chuyển xuống dạ dày hoặc ra ngoài mà không cần khạc mạnh.
- Điều trị y tế: thuốc long đờm, thuốc giảm ho có đờm (như ambroxol, acetylcysteine) giúp làm loãng chất nhầy. Chỉ nên sử dụng theo hướng dẫn bác sĩ hoặc dược sĩ để tránh tác dụng phụ.
5. Cách làm loãng và giảm đờm hiệu quả
Việc làm loãng đờm không chỉ giúp dễ khạc mà còn giảm cảm giác vướng víu và đau họng.
5.1. Uống đủ nước và giữ ẩm cổ họng
Nước giúp làm loãng dịch nhầy và giữ ẩm niêm mạc. Người bệnh nên uống nước ấm, tránh nước quá lạnh hoặc quá nóng. Không khí trong phòng nên duy trì độ ẩm bằng máy tạo ẩm hoặc chậu nước sạch, đặc biệt khi ngủ.
5.2. Xông hơi, hít nước muối sinh lý
- Xông hơi: hít hơi nước nóng giúp làm mềm chất nhầy trong mũi và họng, dễ tống ra ngoài hơn. Có thể thêm tinh dầu khuynh diệp hoặc bạc hà nếu không bị dị ứng.
- Hít nước muối sinh lý: rửa mũi bằng dung dịch NaCl 0,9% giúp làm sạch bụi, vi khuẩn và làm giảm đờm ở vùng mũi – họng.
5.3. Mật ong, gừng, chanh – các bài thuốc dân gian hỗ trợ
- Mật ong pha chanh hoặc gừng có tác dụng kháng khuẩn nhẹ, làm dịu cổ họng.
- Gừng tươi giúp làm ấm cơ thể, hạn chế sản sinh dịch nhầy.
- Nước chanh ấm hỗ trợ tiêu đờm nhẹ nhưng không nên dùng quá nhiều nếu đang đau dạ dày.
5.4. Sử dụng thuốc long đờm, thuốc ho theo chỉ định
Thuốc long đờm giúp phân cắt cấu trúc protein trong dịch nhầy, khiến đờm loãng và dễ khạc. Một số loại thông dụng gồm ambroxol, carbocysteine, bromhexine. Người bệnh cần lưu ý:
- Không dùng quá liều.
- Không tự ý kết hợp nhiều loại thuốc giảm ho, long đờm cùng lúc.
- Trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh mạn tính cần tham khảo bác sĩ.
6. Các sai lầm phổ biến khi khạc đờm
6.1. Khạc liên tục gây tổn thương họng
Khạc nhiều lần làm tăng áp lực lên dây thanh và niêm mạc họng. Điều này khiến họng khô, đau rát và quá trình hồi phục kéo dài lâu hơn.
6.2. Khạc đờm quá mạnh làm đau ngực, rách mao mạch
Khạc đờm quá lực có thể gây đau vùng ngực, co thắt cơ bụng, thậm chí rách mao mạch gây đờm lẫn máu. Người có bệnh lý tim mạch hoặc huyết áp cũng dễ bị chóng mặt, buồn nôn.
6.3. Khạc đờm ở nơi công cộng gây lây lan bệnh
Đờm chứa vi khuẩn, virus nên việc khạc không đúng nơi làm tăng nguy cơ lây bệnh qua không khí hoặc bề mặt tiếp xúc. Đây là thói quen không vệ sinh và ảnh hưởng đến cộng đồng.
6.4. Tự ý dùng kháng sinh để giảm đờm
Nhiều người nghĩ rằng uống kháng sinh sẽ hết đờm nhanh. Tuy nhiên, kháng sinh chỉ có hiệu quả với vi khuẩn, không có tác dụng với virus, nguyên nhân phổ biến của viêm họng. Lạm dụng kháng sinh gây kháng thuốc, rối loạn hệ vi sinh và hại gan, thận.
7. Khi nào cần gặp bác sĩ?
Chỉ liệt kê theo yêu cầu:
- Đờm có lẫn máu, màu vàng đậm, xanh đậm hoặc có mùi hôi bất thường.
- Đau họng kéo dài hơn 7 ngày không giảm dù đã chăm sóc tại nhà.
- Khó thở, khó nuốt, sốt cao trên 38,5°C hoặc cơ thể mệt lả.
- Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền (hen, viêm phế quản, tim mạch) xuất hiện triệu chứng bất thường.
Đau họng đi kèm đờm là phản ứng tự nhiên của cơ thể khi đường hô hấp bị viêm hoặc kích ứng. Khạc đờm là cách giúp làm sạch cổ họng và thông thoáng đường thở, nhưng không nên thực hiện một cách mạnh bạo hoặc liên tục vì có thể gây tổn thương niêm mạc đang nhạy cảm. Trong trường hợp không tiện khạc đờm, người bệnh có thể lựa chọn nuốt đờm, dùng khăn giấy, súc miệng hoặc áp dụng các phương pháp giúp tiêu đờm tự nhiên và an toàn. Điều quan trọng là phải làm loãng đờm bằng cách uống nhiều nước, giữ ẩm đường thở, xông hơi, kết hợp với thuốc long đờm nếu cần và theo chỉ định y tế.