Đau họng nên làm gì để nhanh hết khó chịu?

Đau họng là tình trạng phổ biến mà hầu hết ai cũng từng trải qua, từ cảm giác rát nhẹ đến khó nuốt, khiến sinh hoạt và giao tiếp bị ảnh hưởng. Khi mới xuất hiện, nhiều người thường băn khoăn không biết nên làm gì để giảm khó chịu và tránh bệnh nặng hơn. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn từng bước từ nhận biết triệu chứng, chăm sóc tại nhà, lựa chọn thuốc phù hợp, đến khi cần đi khám và phòng ngừa tái phát, giúp cổ họng nhanh hồi phục và duy trì sức khỏe lâu dài.

1. Khi cổ họng bắt đầu đau, nên làm gì đầu tiên?

Cảm giác đau họng thường đến bất ngờ: hơi rát khi nuốt nước bọt, ngứa cổ, khô họng hoặc cảm giác vướng khó chịu khi nói chuyện. Ở giai đoạn này, điều quan trọng nhất không phải là tìm thuốc ngay mà là cần đánh giá triệu chứng rõ ràng.

1.1. Nhận diện rõ cảm giác đau

Người bị đau họng có thể gặp một hoặc nhiều biểu hiện sau:

• Rát khi nuốt nước bọt hoặc thức ăn.
• Khô họng, cảm giác như có dị vật trong cổ.
• Ngứa râm ran khiến muốn ho liên tục.
• Giọng nói bị khàn hoặc nói ra hơi đau.

1.2. Kiểm tra cơ thể có kèm triệu chứng khác hay không

Đau họng đôi khi chỉ là kích ứng nhẹ nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý nhiễm khuẩn hoặc virus. Bạn nên kiểm tra xem mình có các triệu chứng đi kèm như:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao.
• Ho khan, ho có đờm.
• Nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi.
• Mệt mỏi, đau đầu, đau nhức người.

Khi đau họng kèm theo sốt cao, amidan sưng đỏ hoặc có mủ, đây thường là dấu hiệu viêm họng do vi khuẩn như liên cầu khuẩn, cần thận trọng và theo dõi sát.

1.3. Xác định nguyên nhân có thể gây ra tình trạng đau họng

Tự hỏi bản thân xem trong 1 – 2 ngày gần đây bạn có:

• Uống nước lạnh, ăn đồ cay nóng, thức khuya?
• Hét to, nói quá nhiều (thuyết trình, karaoke)?
• Ở lâu trong phòng điều hòa hoặc môi trường khói bụi?
• Tiếp xúc với người bị cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus?

2. Tự đánh giá mức độ đau họng

Việc đánh giá đúng mức độ giúp chúng ta biết nên tiếp tục chăm sóc tại nhà hay cần đến cơ sở y tế.

2.1. Đau họng nhẹ, không sốt

Đây thường chỉ là tình trạng kích ứng tạm thời do thời tiết, khói bụi hoặc nói nhiều. Người bệnh chỉ cảm thấy rát nhẹ khi nuốt, không bị mệt mỏi hay sốt. Đây là mức độ có thể tự chăm sóc tại nhà.

2.2. Đau họng kèm ho, nghẹt mũi, mệt mỏi

Nếu có thêm sổ mũi, cảm lạnh, ho khan hoặc ho có đờm, nhiều khả năng bạn bị viêm họng do virus. Tình trạng này thường không nguy hiểm, có thể cải thiện trong 5–7 ngày nếu chăm sóc đúng cách.

2.3. Đau họng kèm sốt cao, amidan sưng, có mủ

Khi sốt từ 38.5°C trở lên, đau họng dữ dội, khó nuốt và amidan xuất hiện mảng trắng hoặc mủ, rất có thể là viêm họng do vi khuẩn (nhất là liên cầu khuẩn). Lúc này không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh nếu chưa được bác sĩ thăm khám.

2.4. Đau kéo dài nhiều ngày hoặc tăng dần mức độ đau

Nếu sau 3–4 ngày, cơn đau họng không thuyên giảm hoặc còn nặng hơn, kèm khó thở, khàn tiếng lâu ngày, đây là dấu hiệu bạn cần đi khám sớm để tránh biến chứng.

3. Việc nên làm ngay tại nhà trong 1–2 ngày đầu

Nếu đánh giá rằng tình trạng đau họng ở mức nhẹ đến vừa, bạn có thể thực hiện các biện pháp dưới đây để giảm đau và ngăn bệnh tiến triển nặng.

3.1. Giữ ấm cổ họng và hạn chế nói nhiều

Dây thanh quản và niêm mạc họng cần được nghỉ ngơi. Nếu tiếp tục nói to, la hét hoặc làm việc với cường độ giọng cao sẽ khiến họng tổn thương nặng hơn. Giữ ấm vùng cổ bằng khăn mềm, đặc biệt vào ban đêm hoặc khi ra ngoài.

3.2. Súc miệng bằng nước muối ấm

Nước muối ấm có tác dụng sát khuẩn nhẹ, làm dịu niêm mạc họng và giảm sưng. Nên súc họng 2–3 lần mỗi ngày, dùng nước muối pha loãng vừa phải (0.9%), tránh dùng quá mặn vì có thể gây khô rát.

3.3. Bổ sung nước ấm, các loại nước giúp dịu họng

Uống nhiều nước giúp giữ ẩm niêm mạc họng, hỗ trợ đào thải virus và vi khuẩn. Các loại đồ uống tốt gồm:

• Nước ấm lọc.
• Trà gừng pha mật ong.
• Nước chanh mật ong (không dùng khi bị dạ dày nhạy cảm).
• Nước ấm pha nghệ hoặc trà hoa cúc.

3.4. Tránh các loại đồ uống gây kích ứng

Các thức uống cần hạn chế gồm: nước đá, cà phê, nước ngọt có ga, bia rượu. Những loại này làm cổ họng khô hơn và dễ gây viêm nặng.

3.5. Tạo độ ẩm trong không khí

Không khí khô, đặc biệt khi bật điều hòa hoặc ở trong phòng kín, làm họng dễ tổn thương hơn. Bạn có thể dùng máy tạo ẩm hoặc đơn giản đặt chậu nước trong phòng để cân bằng độ ẩm.

3.6. Nghỉ ngơi đầy đủ

Cơ thể cần năng lượng để chống lại nhiễm trùng. Ngủ đủ 7–8 tiếng mỗi ngày giúp hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn và rút ngắn thời gian hồi phục.

4. Những thói quen cần tránh để không làm họng nặng hơn

Trong thời gian đau họng, nếu không thay đổi thói quen xấu thì dù uống thuốc hay dùng mẹo dân gian cũng khó cải thiện.

4.1. Uống nước đá, ăn cay, hút thuốc

Đồ cay nóng hoặc quá lạnh làm niêm mạc họng bị kích ứng. Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc gây viêm, khiến họng lâu lành và dễ nhiễm trùng hơn.

4.2. Nói lớn tiếng, hát karaoke, thuyết trình kéo dài

Việc lạm dụng giọng nói khiến dây thanh quản sưng viêm, làm cơn đau họng kéo dài và dễ chuyển thành khàn tiếng hoặc mất tiếng.

4.3. Để gió máy lạnh thổi thẳng vào người

Gió lạnh làm niêm mạc họng khô, giảm tuần hoàn máu tại vùng cổ họng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.

4.4. Thức khuya, căng thẳng kéo dài

Thiếu ngủ và stress khiến hệ miễn dịch suy yếu, cơ thể khó chống lại tác nhân gây bệnh, làm thời gian đau họng kéo dài hơn bình thường.

5. Nếu đau họng chưa đỡ có thể dùng thuốc gì mua tại nhà thuốc?

Khi đã áp dụng các cách tự chăm sóc tại nhà như súc nước muối, uống nước ấm, nghỉ ngơi… nhưng sau 1–2 ngày vẫn không cải thiện, bạn có thể cân nhắc một số loại thuốc không kê đơn dưới đây. Tuy nhiên, cần dùng đúng liều và theo hướng dẫn của dược sĩ hoặc bác sĩ.

5.1. Thuốc giảm đau – hạ sốt

Paracetamol hoặc Ibuprofen là hai loại phổ biến giúp:

• Hạ sốt nếu thân nhiệt trên 37,5–38°C.
• Giảm triệu chứng đau rát cổ họng, đau đầu, đau cơ.

Lưu ý:

• Không dùng quá liều chỉ định trên bao bì.
• Người có bệnh gan, dạ dày, hoặc phụ nữ mang thai cần tham khảo ý kiến bác sĩ.

5.2. Viên ngậm và xịt họng sát khuẩn

Các sản phẩm như Strepsils, Betadine, Oropivalone… thường chứa:

• Tinh dầu (bạc hà, khuynh diệp): làm dịu họng, giảm cảm giác đau.
• Lidocaine: gây tê nhẹ, giảm đau tại chỗ.
• Povidone-iodine hoặc chlorhexidine: sát khuẩn, hạn chế vi khuẩn phát triển.

Cách dùng:

• Ngậm từ từ để hoạt chất tiếp xúc lâu với niêm mạc họng.
• Không dùng quá số lượng viên/ngày theo hướng dẫn.

5.3. Thuốc giảm ho – long đờm (nếu có kèm ho)

• Thuốc giảm ho (như dextromethorphan) giúp giảm kích thích ho khan.
• Thuốc long đờm (như acetylcysteine, bromhexine) giúp làm loãng dịch nhầy, dễ khạc ra hơn.
• Chỉ nên dùng khi thực sự cần thiết, không lạm dụng để tránh khô cổ hoặc ức chế phản xạ ho quá mức.

5.4. Nước muối sinh lý (NaCl 0,9%)

Dùng để súc họng hoặc rửa mũi mỗi ngày.

Công dụng:

• Làm sạch dịch nhầy, bụi bẩn, vi khuẩn.
• Giữ ẩm niêm mạc họng và mũi.

Có thể dùng nhiều lần trong ngày vì rất an toàn.

5.5. Cảnh báo quan trọng – không tự ý dùng kháng sinh

Kháng sinh chỉ hiệu quả nếu nguyên nhân đau họng là vi khuẩn (đặc biệt là liên cầu khuẩn).

Nếu tự mua và dùng sai:

• Không chữa đúng bệnh, triệu chứng có thể bị che lấp, khó chẩn đoán.
• Gây kháng kháng sinh, khiến lần sau điều trị khó khăn hơn.

Vì vậy, chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định rõ ràng từ bác sĩ.

6 Khi nào cần lo lắng và đi khám bác sĩ?

Bạn nên cân nhắc đi khám bác sĩ nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào sau đây:

• Đau họng kéo dài hơn 5–7 ngày hoặc cơn đau ngày càng nặng.
• Sốt cao trên 38.5°C, kèm mệt mỏi, đau nhức toàn thân.
• Amidan sưng to, xuất hiện mủ trắng hoặc đốm mủ.
• Khó nuốt hoặc khó thở, không thể ăn uống bình thường.
• Hạch cổ sưng đau, có thể kèm đỏ, nhức.
• Đau họng kèm phát ban, nổi mẩn, nghi ngờ các bệnh nguy hiểm như bạch hầu, tay chân miệng, sốt xuất huyết.

Lưu ý khi đã được kê thuốc:

• Tuân thủ đúng liều lượng và thời gian sử dụng thuốc.
• Không tự ý ngưng thuốc sớm dù triệu chứng đã giảm.
• Việc điều trị đầy đủ giúp ngăn tái phát và tránh biến chứng nghiêm trọng.

7. Sau khi đỡ, làm gì để không tái phát?

Để giảm nguy cơ đau họng tái diễn, bạn nên thực hiện những thói quen sau:

• Uống đủ nước mỗi ngày để giữ ẩm niêm mạc họng và hỗ trợ hệ hô hấp hoạt động tốt.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài, đặc biệt ở nơi nhiều bụi bẩn, ô nhiễm hoặc thời tiết lạnh, để bảo vệ đường hô hấp.
• Tránh nói quá nhiều, la hét hoặc dùng giọng quá mức, dành thời gian cho dây thanh nghỉ ngơi và phục hồi.
• Ăn uống lành mạnh, tăng cường vitamin và khoáng chất từ rau xanh, trái cây, hạn chế thức ăn cay, nhiều dầu mỡ để nâng cao sức đề kháng.
• Tiêm phòng cúm và COVID-19 nếu chưa tiêm, giúp giảm nguy cơ nhiễm virus gây đau họng.
• Điều trị dứt điểm các bệnh nền như viêm mũi xoang, trào ngược dạ dày thực quản (GERD), vì đây là nguyên nhân phổ biến khiến đau họng tái phát.

Đau họng hầu hết là tình trạng tạm thời, có thể tự cải thiện nếu chăm sóc đúng cách từ khi mới khởi phát. Tuy nhiên, việc theo dõi triệu chứng, áp dụng biện pháp tại nhà, dùng thuốc phù hợp và đi khám khi cần thiết sẽ giúp bạn hồi phục nhanh hơn và tránh biến chứng. Sau khi khỏi, duy trì những thói quen lành mạnh, giữ ẩm họng, tăng cường đề kháng và phòng ngừa nguyên nhân tái phát sẽ giúp bạn giữ cổ họng khỏe mạnh lâu dài.