Nhiều người hay bị đau họng vào ban đêm nhưng không hiểu rõ lý do vì sao. Ban ngày, cổ họng có thể hoàn toàn bình thường, nhưng khi nằm ngủ, cảm giác rát, khô và khó chịu lại xuất hiện rõ rệt, thậm chí khiến mất ngủ hoặc tỉnh giấc giữa đêm. Tình trạng này không chỉ gây phiền toái mà đôi khi còn là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang gặp vấn đề về hô hấp, tiêu hóa hoặc môi trường sống không phù hợp. Vậy nguyên nhân thực sự của đau họng ban đêm là gì, và cách khắc phục ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn.
Mục lục
1. Cơ chế sinh lý khi đau họng
Vai trò của hệ miễn dịch và niêm mạc họng
Niêm mạc họng là lớp mô mỏng được bao phủ bởi các tế bào tiết dịch nhầy, có chức năng bảo vệ đường thở và ngăn chặn vi khuẩn, virus xâm nhập. Khi cơ thể bị tấn công bởi tác nhân gây bệnh, hệ miễn dịch sẽ phản ứng bằng cách giải phóng các tế bào bạch cầu và các chất trung gian gây viêm như histamine, cytokine. Những phản ứng này làm sưng tấy niêm mạc, tăng tiết dịch nhầy và xuất hiện cảm giác đau rát.
Sự thay đổi độ ẩm, nhiệt độ cơ thể khi ngủ
Khi bước vào giấc ngủ, cơ thể giảm hoạt động tuần hoàn và tiết nước bọt. Điều này khiến niêm mạc họng bị khô, đặc biệt nếu không uống đủ nước trước khi ngủ hoặc phòng ngủ thiếu độ ẩm. Ngoài ra, nhiệt độ cơ thể vào ban đêm giảm nhẹ khiến mạch máu co lại, làm giảm lưu lượng máu cung cấp oxy cho vùng niêm mạc, từ đó khiến vùng họng dễ bị kích thích và đau hơn.
Phản ứng viêm và cảm giác đau
Cảm giác đau họng xuất hiện khi các dây thần kinh cảm giác trong niêm mạc bị kích thích bởi phản ứng viêm. Khi ban đêm cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi, các yếu tố ngoại cảnh ít tác động hơn, khiến người bệnh dễ cảm nhận rõ rệt cảm giác đau và rát. Ngoài ra, dịch nhầy có thể tích tụ ở thành họng do không được nuốt thường xuyên, gây bức bí và đau nhiều hơn khi thức dậy.
2. Nguyên nhân phổ biến gây đau họng vào ban đêm
2.1. Viêm họng do virus hoặc vi khuẩn
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Virus như cúm, rhinovirus hoặc vi khuẩn như liên cầu khuẩn nhóm A có thể gây viêm đỏ niêm mạc họng, đau rát, đặc biệt rõ khi về đêm. Nếu không điều trị đúng cách, viêm có thể lan xuống thanh quản hoặc phế quản, gây ho kéo dài, sốt, nổi hạch.
2.2. Viêm amidan, viêm xoang, viêm mũi dị ứng
Amidan sưng to làm hẹp đường thở, khiến người bệnh phải thở bằng miệng khi ngủ, dẫn đến khô họng và đau. Trong khi đó, viêm xoang hoặc viêm mũi dị ứng làm dịch nhầy chảy xuống họng, gây kích ứng liên tục. Dịch nhầy không được khạc ra khi đang ngủ, khiến người bệnh bị đau họng và ho về đêm.
2.3. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)
Axít dạ dày trào lên vùng họng, nhất là khi nằm, làm tổn thương niêm mạc và gây đau rát. Người bị GERD thường có cảm giác nóng rát ngực, ợ chua và đau họng nhiều hơn vào buổi sáng sau khi thức dậy.
2.4. Khô họng do ngủ há miệng hoặc thiếu nước
Thở bằng miệng kéo dài khi ngủ khiến lớp dịch nhầy bảo vệ niêm mạc bốc hơi nhanh. Niêm mạc mất độ ẩm dễ bị nứt, kích thích, gây cảm giác khô rát. Cùng với đó, nếu cơ thể thiếu nước trong ngày, lượng nước bọt giảm khiến khả năng làm ẩm và tự làm sạch của họng bị suy giảm.
2.5. Dị ứng với bụi, lông thú, phấn hoa trong phòng ngủ
Các tác nhân dị ứng dễ tồn tại trên chăn ga, gối nệm hoặc trong không khí phòng ngủ. Khi hít phải, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách phù nề niêm mạc họng, mũi, gây ngứa, đau, nghẹt mũi và ho.
2.6. Tác động của máy lạnh, quạt trực tiếp
Luồng gió từ máy lạnh hoặc quạt thổi trực tiếp vào mặt làm giảm độ ẩm tại niêm mạc mũi họng. Sử dụng máy lạnh trong phòng kín, không có máy tạo độ ẩm khiến không khí khô, từ đó khiến họng bị đau khi ngủ.
3. Yếu tố môi trường trong phòng ngủ
3.1. Độ ẩm không khí thấp
Độ ẩm phòng ngủ dưới 40% khiến không khí trở nên khô, dễ làm nứt niêm mạc họng, gây cảm giác khô rát hoặc đau khi nuốt. Đặc biệt vào mùa hanh khô hoặc khi sử dụng điều hòa nhiệt độ quá lạnh.
3.2. Chất lượng không khí: bụi mịn, nấm mốc
Nhà cửa không được vệ sinh thường xuyên sẽ tích tụ bụi mịn, nấm mốc trong không khí. Khi hít vào, các hạt này bám vào niêm mạc, gây viêm và kích ứng. Đây là yếu tố nhiều người bỏ qua khi tìm nguyên nhân đau họng.
3.3. Đệm, gối và bụi nhà
Đệm, gối nếu dùng lâu không giặt giũ là nơi trú ngụ của vi khuẩn, nấm, mạt bụi. Khi hít phải trong lúc ngủ, chúng có thể gây dị ứng, ngứa họng, viêm mũi hoặc sưng amidan.
3.4. Máy lạnh và máy lọc không khí
Máy lạnh giúp làm mát nhưng dễ làm khô không khí. Trong khi đó, máy lọc không khí giúp loại bỏ bụi, phấn hoa, vi khuẩn nhưng không tạo ẩm. Lý tưởng nhất là kết hợp máy lọc không khí với máy tạo độ ẩm để đạt môi trường ngủ trong lành, dễ chịu.
4. Thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến đau họng
4.1. Uống ít nước trong ngày
Nước giúp duy trì lớp dịch nhầy bảo vệ họng. Khi cơ thể thiếu nước, họng trở nên khô, dễ kích thích và đau khi ngủ.
4.2. Ăn khuya, đồ cay nóng trước khi ngủ
Thức ăn cay hoặc ăn sát giờ ngủ làm tăng tiết axít dạ dày, dễ gây trào ngược khi nằm. Axít trào lên họng làm đau rát và cảm giác vướng nghẹn.
4.3. Hút thuốc và uống rượu bia
Khói thuốc chứa nhiều hóa chất làm tổn thương niêm mạc họng, giảm sức đề kháng của tế bào. Rượu bia gây mất nước, làm giảm tiết nước bọt, làm họng khô rát và đau về đêm.
4.4. Nói nhiều hoặc sử dụng giọng nói quá mức
Những người phải nói nhiều (giáo viên, nhân viên tổng đài) dễ bị căng cơ thanh quản, đau họng và khàn tiếng. Nếu không nghỉ ngơi đúng cách, cảm giác đau sẽ rõ hơn vào ban đêm.
5. Triệu chứng đi kèm cần chú ý
| Triệu chứng | Mô tả chi tiết |
|---|---|
| Ho khan, ho có đờm | Ho khan thường xuất hiện do viêm họng do virus hoặc do không khí khô kích thích niêm mạc. Ho có đờm cho thấy có tình trạng viêm nhiễm, đờm có thể chảy xuống từ mũi hoặc xoang và tích tụ trong cổ họng. |
| Khàn tiếng, mất tiếng | Dây thanh quản bị sưng do viêm thanh quản hoặc do sử dụng giọng nói quá mức trong ngày. Ban đêm, khi cơ thể nghỉ ngơi, cảm giác đau, khàn tiếng có thể rõ hơn, thậm chí mất tiếng tạm thời. |
| Sốt, ớn lạnh | Là dấu hiệu cơ thể đang phản ứng chống lại nhiễm trùng. Nếu sốt cao kèm đau họng dữ dội, có thể là viêm họng do vi khuẩn hoặc nhiễm trùng cần điều trị y tế. |
| Đau rát khi nuốt | Niêm mạc họng bị viêm làm tăng cảm giác đau khi nuốt nước bọt hoặc thức ăn. Một số trường hợp kèm cảm giác như có dị vật vướng trong cổ họng. |
| Hơi thở có mùi, đờm màu lạ | Đờm màu vàng, xanh hoặc có mùi hôi là dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn đường hô hấp. Hơi thở có mùi còn có thể liên quan đến trào ngược dạ dày – thực quản. |
6. Khi nào đau họng ban đêm là dấu hiệu bệnh nghiêm trọng?
Đau kéo dài trên 1 tuần: Nếu tình trạng đau họng xuất hiện liên tục về đêm và kéo dài trên 7 ngày, đặc biệt không thuyên giảm dù đã chăm sóc tại nhà, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm khuẩn, viêm amidan mạn tính hoặc bệnh lý hô hấp sâu hơn như viêm thanh quản, viêm xoang mạn.
Khó thở, sưng họng, khó nuốt: Khi niêm mạc họng hoặc amidan sưng to gây khó nuốt, cảm giác nghẹn hoặc khó thở, người bệnh cần đi khám ngay. Đây có thể là dấu hiệu của phù nề thanh môn, áp-xe quanh amidan hoặc phản ứng dị ứng cấp.
Xuất hiện mủ, sưng amidan quá mức: Amidan sưng đỏ, có mảng trắng hoặc mủ vàng là biểu hiện của viêm amidan mủ do vi khuẩn, thường kèm sốt cao, đau lan lên tai hoặc cổ. Nếu không điều trị sớm, có thể dẫn đến biến chứng áp-xe, nhiễm trùng huyết hoặc thấp tim.
Trào ngược mức độ nặng, viêm loét thực quản: Đau họng về đêm kèm ợ nóng, đau tức ngực, cảm giác vị chua ở miệng cho thấy trào ngược dạ dày. Nếu axít liên tục trào lên, niêm mạc họng và thực quản có thể bị viêm loét, dẫn đến khó nuốt và đau rát kéo dài.
7. Các phương pháp cải thiện tại nhà
Uống đủ nước và giữ ẩm đường thở
Nước giúp làm dịu niêm mạc, loãng đờm và hạn chế cảm giác khô rát. Người bệnh nên uống từng ngụm nước ấm, đặc biệt trước khi ngủ và sau khi thức dậy.
Súc miệng bằng nước muối sinh lý
Nước muối giúp sát khuẩn nhẹ, giảm viêm và rửa sạch dịch nhầy ở họng. Nên súc miệng 2–3 lần mỗi ngày, đặc biệt buổi tối.
Uống trà mật ong, gừng, chanh ấm
Các loại trà này có tác dụng làm ấm họng, giảm đau và kháng viêm nhẹ. Mật ong còn giúp làm dịu vùng niêm mạc bị tổn thương.
Xông hơi, dùng máy tạo độ ẩm
Hơi nước ấm giúp làm mềm niêm mạc họng và giảm kích ứng. Trong phòng ngủ, có thể dùng máy tạo độ ẩm để duy trì độ ẩm không khí khoảng 50–60%.
Nghỉ ngơi, hạn chế nói nhiều
Cơ thể cần thời gian hồi phục. Việc nói quá nhiều hoặc gắng sức khi họng đang viêm sẽ khiến tổn thương nghiêm trọng hơn. Ngủ đủ giấc và tránh thức khuya là yếu tố quan trọng để giảm đau họng ban đêm.
Nhìn chung, những phương pháp chăm sóc tại nhà như uống đủ nước, súc miệng nước muối, dùng trà ấm hay xông hơi đều rất đơn giản nhưng lại mang đến hiệu quả rõ rệt trong việc giảm đau họng ban đêm. Tuy nhiên, để đạt kết quả tốt nhất, người bệnh cần thực hiện đều đặn và kết hợp với chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Đây không chỉ là cách giúp làm dịu triệu chứng mà còn hỗ trợ cơ thể tự phục hồi nhanh hơn. Nếu áp dụng đúng nhưng tình trạng không cải thiện hoặc kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh nên thăm khám bác sĩ để được tư vấn kịp thời.