Đau họng là triệu chứng rất phổ biến trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên có một tình huống khiến nhiều người lo lắng hơn, đó là đau họng chỉ xuất hiện ở một bên. Thay vì đau rát cả vùng họng, người bệnh chỉ cảm thấy đau rõ rệt ở phía trái hoặc phải. Đây có thể là biểu hiện của một tình trạng nhẹ nhàng như viêm họng đơn thuần, nhưng đôi khi cũng cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng cần phát hiện sớm.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân thường gặp, phân biệt những dấu hiệu nguy hiểm và nắm được cách chăm sóc cũng như thời điểm cần đi khám bác sĩ.
Nguyên nhân thường gặp và ít nguy hiểm
Trong đa số trường hợp, đau họng một bên không phải là dấu hiệu đáng lo ngại. Những nguyên nhân sau thường gặp nhất và có thể tự cải thiện sau vài ngày.
Viêm họng hoặc viêm amidan một bên
Khi niêm mạc họng hoặc amidan bị viêm, phản ứng viêm đôi khi chỉ khu trú ở một bên. Người bệnh thường cảm thấy đau rát rõ rệt, nhất là khi nuốt. Cơn đau có thể kèm sốt nhẹ, mệt mỏi và đôi lúc sưng hạch vùng cổ.
Đây là tình trạng khá phổ biến ở trẻ em và người trưởng thành, thường xuất hiện sau khi nhiễm virus hoặc vi khuẩn đường hô hấp. Đa phần có thể tự khỏi hoặc thuyên giảm nhanh với biện pháp chăm sóc thông thường.
Tổn thương niêm mạc họng
Một trong những nguyên nhân khiến người bệnh cảm thấy đau nhói một bên họng là do tổn thương cơ học. Điều này thường xảy ra khi ăn phải xương cá, mảnh vụn cứng hoặc đồ ăn sắc nhọn làm trầy xước niêm mạc.
Cơn đau trong trường hợp này thường mang tính chất nhói, khu trú tại một điểm và kèm cảm giác vướng. Nếu mảnh dị vật còn mắc lại, tình trạng đau có thể kéo dài và tăng dần.
Loét áp-tơ ở họng
Loét áp-tơ không chỉ xuất hiện ở môi hoặc lưỡi mà còn có thể hình thành ở niêm mạc họng. Vết loét nhỏ nhưng gây cảm giác đau rõ rệt tại vị trí khu trú, khiến người bệnh khó chịu khi nuốt. Nguyên nhân có thể liên quan đến yếu tố miễn dịch, căng thẳng hoặc thiếu hụt vi chất.
Thông thường, loét áp-tơ sẽ tự lành trong vòng 7-10 ngày nhưng giai đoạn này có thể gây ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt.
Trào ngược dạ dày – thực quản
Trào ngược axit là bệnh lý tiêu hóa nhưng lại gây ra nhiều triệu chứng tại vùng họng. Khi axit trào ngược lên cao, chúng có thể tiếp xúc và làm tổn thương niêm mạc một bên họng, tạo cảm giác đau rát khu trú.
Triệu chứng thường nặng hơn về ban đêm hoặc sau bữa ăn no, nhất là khi người bệnh nằm ngay sau khi ăn. Những người hay ăn đồ cay, uống rượu bia, cà phê hoặc có thói quen hút thuốc thường dễ gặp tình trạng này.
Dị ứng hoặc khô niêm mạc
Không khí ô nhiễm, bụi bẩn, thay đổi thời tiết hoặc môi trường quá khô đều có thể gây kích ứng niêm mạc họng. Trong nhiều trường hợp, cảm giác khô rát hoặc đau lại chỉ xuất hiện rõ ở một bên.
Người bệnh có thể đi kèm với các triệu chứng như hắt hơi, nghẹt mũi, khô miệng hoặc khàn tiếng.
Các nguyên nhân ít gặp nhưng đáng lo ngại
Dù hiếm gặp hơn, có một số bệnh lý có thể gây đau họng một bên và cần được cảnh giác. Việc nhận biết sớm giúp người bệnh tránh biến chứng nặng nề.
Viêm amidan mủ hoặc áp-xe quanh amidan
Khi viêm amidan tiến triển nặng, mủ có thể tụ lại gây sưng to một bên. Trường hợp nghiêm trọng hơn, ổ mủ có thể lan vào khoang quanh amidan tạo thành áp-xe.
Người bệnh thường có biểu hiện đau dữ dội một bên họng, sốt cao, khó nuốt, thậm chí không thể há miệng rộng. Đây là tình trạng cấp cứu, cần can thiệp y khoa ngay để tránh biến chứng lan rộng.
Bệnh lý tai – mũi – họng liên quan
Một số bệnh lý vùng tai mũi họng có thể gây cảm giác đau lan xuống họng một bên. Ví dụ, viêm tai giữa hoặc viêm xoang một bên khiến cơn đau không chỉ giới hạn ở vị trí tổn thương mà còn ảnh hưởng đến họng qua đường thần kinh cảm giác.
Triệu chứng thường đi kèm với chảy mũi, ù tai hoặc giảm thính lực.
Tổn thương dây thần kinh hoặc cơ vùng họng
Một số rối loạn thần kinh hoặc bệnh lý cơ tại vùng hầu họng có thể gây ra cảm giác đau âm ỉ, lan tỏa và kéo dài. Đây là nguyên nhân hiếm gặp nhưng thường khiến người bệnh phải đi khám nhiều chuyên khoa mới có thể chẩn đoán chính xác.
Ung thư vòm họng hoặc ung thư amidan
Đây là nỗi lo lớn nhất của nhiều người khi bị đau họng một bên kéo dài. Dù tỉ lệ mắc thấp nhưng không thể bỏ qua.
Đặc điểm thường gặp là đau họng khu trú một bên trong thời gian dài, không cải thiện với các biện pháp thông thường. Người bệnh có thể kèm theo nổi hạch cổ, khàn tiếng dai dẳng, chảy máu họng hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.
Việc phát hiện muộn sẽ khiến điều trị khó khăn và tiên lượng xấu hơn. Vì vậy, nếu có triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần được thăm khám và làm các xét nghiệm chuyên sâu.
Cách nhận biết tình huống bình thường hay nguy hiểm
Không phải mọi trường hợp đau một bên họng đều cần lo lắng. Tuy nhiên, có một số đặc điểm giúp phân biệt tình huống có thể tự theo dõi tại nhà và tình huống phải đi khám sớm.
Tình huống thường gặp, ít nguy hiểm
- Cơn đau nhẹ, xuất hiện sau khi ăn đồ cứng hoặc cay nóng
- Đau rát nhưng không tăng dần, chỉ kéo dài vài ngày
- Có thể kèm viêm nhẹ, không sốt cao và không khó nuốt nhiều
Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đi khám ngay
- Đau dữ dội, tăng dần và kéo dài hơn một tuần
- Nuốt đau kèm khó thở hoặc khó há miệng
- Xuất hiện hạch cổ sưng cứng
- Khàn tiếng lâu ngày, ho ra máu, sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân
Cách xử trí và chăm sóc tại nhà
Đối với các nguyên nhân nhẹ và thường gặp, việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp giảm đau nhanh chóng.
- Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ họng, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột
- Súc miệng bằng nước muối sinh lý nhiều lần trong ngày để làm sạch và giảm viêm
- Uống đủ nước, có thể sử dụng nước ấm để làm dịu cảm giác đau rát
- Tránh ăn đồ cay, chua, quá nóng hoặc quá lạnh vì dễ kích ứng niêm mạc họng
- Không hút thuốc lá và hạn chế rượu bia, cà phê
- Nghỉ ngơi đầy đủ, bổ sung rau xanh và trái cây giàu vitamin C để tăng cường miễn dịch
- Có thể dùng thuốc giảm đau hoặc kháng viêm nhẹ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ
Việc tự ý sử dụng kháng sinh không được khuyến khích, bởi đa phần trường hợp viêm họng là do virus và sẽ không đáp ứng với kháng sinh.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế trong các trường hợp sau:
- Có các dấu hiệu cảnh báo như đã nêu ở phần trước
- Điều trị tại nhà nhưng không cải thiện sau 5-7 ngày
- Đau họng tái phát nhiều lần, đặc biệt là ở những người có tiền sử viêm amidan mạn tính hoặc bệnh trào ngược dạ dày – thực quản
Việc khám sớm giúp chẩn đoán đúng nguyên nhân, từ đó có hướng điều trị phù hợp và an toàn.
Kết luận
Đau một bên họng là triệu chứng khá phổ biến và trong đa số trường hợp liên quan đến các nguyên nhân lành tính như viêm họng, trào ngược axit hoặc tổn thương niêm mạc. Tuy nhiên, vẫn có một số tình huống nguy hiểm như áp-xe quanh amidan hay ung thư vòm họng cần được phát hiện sớm.
Điều quan trọng là người bệnh cần lắng nghe cơ thể, theo dõi triệu chứng và đi khám khi có dấu hiệu bất thường. Với sự hiểu biết đúng đắn, bạn có thể yên tâm hơn trong việc xử trí và bảo vệ sức khỏe cho bản thân cũng như gia đình.